Wybory 4 czerwca 1989 roku do Sejmu i Senatu były jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski XX wieku i miały wpływ na obalenie komunizmu w Europie.  
    Rządy krajów tzw. „demokracji ludowej” nie były w stanie przeciwdziałać katastrofie gospodarczej, będącej efektem komunistycznej gospodarki planowej, stosowały doraźne, powierzchowne i zupełnie nieskuteczne reformy. Zła sytuacja gospodarcza wraz z całkowitym brakiem wolności politycznej powodował wielką frustrację społeczną. Upadek komunizmu w Polsce został zapoczątkowany kilka lat wcześniej powstaniem masowego ruchu antytotalitarnego pn. Solidarność. Proces ten został tymczasowo zahamowany poprzez wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 roku.

APPT, Zpidu, sygn. 5692	APPT, Zpidu, sygn. 5733	APPT, Zpidu, sygn. 6250
APPT, Zpidu, sygn. 5455	APPT, Zpidu, sygn. 5455	APPT, Zpidu, sygn. 5464

    Pragmatyczna część establishmentu partyjnego poszukiwała skutecznego sposobu na zachowanie zagrożonej władzy. Wybrano rozwiązanie kompromisowe polegające na porozumieniu się z opozycją i podzieleniu się z nią częścią władzy, a co za tym idzie odpowiedzialności za degrengoladę gospodarczą i koszty reform jakie należało wprowadzić.  Sukcesem ekipy rządzącej było skuteczne podzielenie opozycji na dwie części o nierównej wartości – z jednej strony stanęła opozycja akceptowana (Solidarność), a z drugiej opozycja nieakceptowana, ledwie tolerowana (Konfederacja Polski Walczącej i Solidarność Walcząca).
    Podczas obrad tzw. „Okrągłego Stołu”, zakończonych 5 kwietnia 1989 roku postanowiono powtórnie zalegalizować NSZZ Solidarność oraz podjęto decyzję o przeprowadzeniu przyspieszonych wyborów do Sejmu, oraz nowo utworzonego Senatu.

APPT, Zpidu, sygn. 5731	APPT, Zpidu, sygn. 5732	APPT, Zpidu, sygn. 5713
APPT, Zpidu, sygn. 5728	APPT, Zpidu, sygn. 5717	APPT, Zpidu, sygn. 5718

    Ordynacja wyborcza do Sejmu PRL X kadencji przewidywała podział pomiędzy istniejące oficjalnie organizacje polityczne : Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą – 173 mandaty, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe – 27, Stowarzyszenie PAX – 10, Unię Chrześcijańsko-Społeczną – 8 Polski Związek Katolicko-Społeczny – 5. Pozostałe 161 mandatów miało być obsadzonych przez kandydatów wystawionych przez samych obywateli de facto desygnowanych przez Solidarność. Wybory te były swego rodzaju plebiscytem za albo przeciw komunizmowi. Nie liczyły się zasadniczo założenia programowe, lecz symbol i opcja, którą popierał kandydat. Głosowano na Solidarność chociaż kandydowali również przedstawiciele innych odłamów opozycji, spośród nich najliczniejsi byli przedstawiciele KPN. Istniała również radykalna opozycja Solidarność Walcząca, która wzywała do bojkotu wyborów, które mogły jedynie zalegalizować władzę komunistów. Ordynacja gwarantowała bowiem bezwzględną większość „przewodniej sile narodu”.

APPT, Zpidu, sygn. 5719	APPT, Zpidu, sygn. 5715	APPT, Zpidu, sygn. 5458
APPT, Zpidu, sygn. 5725	APPT, Zpidu, sygn. 5723	APPT, Zpidu, sygn. 5727

    Wybory do Senatu były natomiast w pełni wolne, wybierano 100 senatorów spośród 555 kandydatów w 47 dwu, oraz trzy mandatowych okręgach wyborczych, z których każdy obejmował jedno województwo.  
    Efekt pierwszej tury wyborów, przy 62% frekwencji, obrazował jasno wielkie poparcie dla opozycji i niezgodę na obecne rządy. Komuniści doznali po raz pierwszy tak powszechnej klęski.  Na 161 „wolnych” miejsc opozycja obsadziła 160.  Po pierwszej turze wyborów do Senatu zajęła 92 miejsca na 100.  Druga tura wyborów odbyła się 18 czerwca 1989 roku. Frekwencja wyniosła 25%. Opozycja zdobyła brakujący mandat poselski, a w Senacie zdobyła 7 na 8 wolnych mandatów.

APPT, Zpidu, sygn. 5730	APPT, Zpidu, sygn. 5716	APPT, Zpidu, sygn. 5456
APPT, Zpidu, sygn. 5473	APPT, Zpidu, sygn. 5480	APPT, Zpidu, sygn. 5478

    23 czerwca posłowie oraz senatorowie z list Solidarności utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny pod przewodnictwem Bronisława Geremka (35%  miejsc w Sejmie). PZPR  zdobyło 38%, ZSL – 16%, a pozostałe ugrupowania koalicji rządowej 11%. Paradoksem tych wyborów jest to, że z założenia większość uzyskali ci, którzy te wybory przegrali. Wybory 4 czerwca 1989 roku odbiły się szerokim echem również na świecie. Wydarzenie to było szeroko komentowane i oceniane jako bezprecedensowe i oznaczające początek końca komunizmu w Europie.

APPT, Zpidu, sygn. 5483	APPT, Zpidu, sygn. 5588	APPT, Zpidu, sygn. 5587
APPT, Zpidu, sygn. 5586	APPT, Zpidu, sygn. 6251	APPT, Zpidu, sygn. 5591

    W województwie piotrkowskim frekwencja wyborcza w pierwszej turze wyniosła 58,52% . Wyniki wyborów były wnikliwie analizowane i komentowane przez aktyw partyjny. Na posiedzeniu plenarnym Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Piotrkowie Trybunalskim 22 czerwca 1989 roku sekretarz Tadeusz Szarlej powiedział:
    Listę przyczyn porażki można by poszerzyć. Każdy z towarzyszy mógłby wskazać na inne. Ot np. nie pomogły nam w tych wyborach puste półki w sklepach, brak mięsa i wędlin na kartkowe przydziały, brak cukru, wódki i benzyny. Za to też ludzie postanowili władzy – jak to się mówi – przyłożyć.
    Podobnej treści komentarze pokazują, że średniego szczebla, prowincjonalny aparat partyjny nie zrozumiał przyczyn porażki czerwcowej sprowadzając ją do marksistowskiej egzegezy  „bytu określającego świadomość”.

APPT, Zpidu, sygn. 5593	APPT, Zpidu, sygn. 5589	APPT, Zpidu, sygn. 5470
APPT, Zpidu, sygn. 5592	APPT, Zpidu, sygn. 5705	APPT, Zpidu, sygn. 5701

    Prezentujemy Państwu wybór plakatów i druków ulotnych z kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu w 1989 roku. reprezentujących wszystkie opcje polityczne, jakie ujawniły się na terenie województwa piotrkowskiego. Zwraca uwagę różny poziom techniczny ówczesnych druków. Znaczna część plakatów i afiszy wykonana została na poły amatorsko, poza profesjonalnymi drukarniami. Naszym zamiarem było sprowokować odbiorców do odbycia samodzielnej podróży do początków niepodległej III Rzeczypospolitej.

APPT, Zpidu, sygn. 5581	APPT, Zpidu, sygn. 5585	APPT, Zpidu, sygn. 5481
APPT, Zpidu, sygn. 5584	APPT, Zpidu, sygn. 8270